Najčešće postavljana pitanja

Kako se isplaćuju garantovani depoziti u slučaju stečaja banke?

Kada nastane zaštićeni slučaj, odnosno kada se pokrene stečajni postupak nad nekom bankom, Fond isplaćuje garantovane depozite preko jedne ili više banaka.

Stečajni upravnik banke dužan je da, u roku od 10 radnih  dana od dana nastanka zaštićenog slučaja, dostavi Fondu podatke i dokumentaciju u vezi sa depozitima te banke. Nakon utvrđivanja visine garantovanih depozita i broja deponenata, Fond pokreće postupak isplate.

Postupak isplate mora otpočeti najkasnije 20 radnih dana od dana uvođenja stečaja.

Fond će o uslovima i načinu isplate garantovanih depozita obavijesti javnost, odnosno deponente banke u stečaju, u najmanje dva štampana medija koja se distribuiraju na teritoriji Crne Gore i na svojoj internet stranici.

Može li se desiti da FZD nije u stanju da isplati sve garantovane depozite?

U slučaju stečaja nad nekom bankom, Fond za zaštitu depozita obavezan je da isplati garantovane depozite.

Ukoliko Fond nema dovoljno sredstava, prikupljenih od premija i drugih prihoda, nedostajući iznos može obezbijediti iz dodatnih izvora:

- naplatom vanredne premije od banaka, s tim da ukupni iznos redovne  i vanredne premije  u jednoj godini ne može biti veći od  1 % ukupnih depozita banaka na poslednji dan mjeseca koji je prethodio nastanku zaštićenog slučaja;

- uzimanjem pozajmica iz budžeta Crne Gore;

- uzimanjem kredita od stranih banaka i finansijskih institucija;

- izdavanjem hartija od vrijednosti.

Upravni odbor odlučuje, koja se od navedenih mogućnosti može najefikasnije, najekonomičnije  i najbrže realizovati.Na taj način, Fond će biti u mogućnosti da isplati garantovani depozit u predviđenom roku.

Da li su depoziti na ime djeteta osigurani posebno od depozita roditelja, odnosno staratelja?

Da. Zaštita depozita važi za svakog deponente, tako da su depoziti na ime djeteta, bračnog duga ili trećeg lica, u korist kojeg je otvoren depozit, zasebno osigurani i ne računaju se u depozite roditelja ili staratelja, bez obzira ko je ovlašćeno lice za podizanje depozita. Takođe su zasebno osigurani depoziti bračnog druga ili trećeg lica u korist kojeg je otvoren depozit.

Postoje li izuzeci u zaštiti depozita?

Da. Neki deponenti nemaju pravo na isplatu garantovanog depozita. Ovo je u skladu sa najboljom praksom zemalja EU. Zaštitom depozita, kako je precizirano Zakonom o zaštiti depozita, čl. 6, stav 2 (Sl. List CG br. 44/10), nisu obuhvaćeni depoziti sljedećih deponenata:

  • pravnih  lica koja se bave poslovima osiguranja;
  • državnih organa i organizacija i organi i organizacije opštine, odnosno drugog oblika lokalne samouprave;
  • fondova za obavezno zdravstveno, penziono i socijalno osiguranje;
  • dobrovoljnih penzionih fondova i društva za upravljanje penzionim fondovima;
  • investicionih fondova i društva za upravljanje investicionim fondovima;
  • banke, kreditne unije, mikrokreditne finansijske institucije i lica koja obavljaju kreditno-garantne poslove;
  • lica u čije ime i za čiji račun banka, po njihovom nalogu, obavlja poslove za koje davalac sredstava samostalno snosi rizik;
  • pravnih lica koja direktno ili indirektno učestvuju sa 5% ili više u kapitalu ili glasačkim pravima u toj banci;
  • lica koja su članovi organa upravljanja i/ili stalnih tijela organa upravljanja banke, lica odgovorna za dnevno poslovanje banke, rukovodioci organizacionih djelova u banci, pravna lica u kojima ova lica imaju direktno ili indirektno vlasništvo 5% ili više kapitala  ili glasačkih prava, kao i njihovi bračni drugovi i djeca;
  • lica koja su vršila reviziju finansijskih izvještaja banke u periodu od tri godine prije otvaranja stečaja;
  • lica čiji depoziti ne glase na ime (neimenovani depoziti);
  • imaoca hartija od vrijednosti i drugih finansijskih instrumenata koje je izdala ili čiju isplatu garantuje banka;

Pravo na isplatu garantovanih depozita nemaju i :

  1. deponenti za koje je izvještajem o kontroli Centralne banke utvrđeno da su doprinijeli pogoršanju finansijskog stanja banke, a koji su kao vlasnici računa ostvarili visoke kamatne stope ili finansijske pogodnosti pri dobijanju kredita i drugih bankarskih usluga, a naročito, ako su:

    1. a) dobili kredit, koji zbog vrste transakcije, nivoa rizika, boniteta zajmoprimca, odnosno vrste ponuđenih sredstava obezbjeđenja ne bi bio odobren drugom licu;
    2. b) plaćali znatno nižu kamatu na kredite od kamata koje plaćaju drugi deponenti banke;
    3. c) ostvarivali više kamate na depozite od kamata koje banka plaća drugim deponentima;

  2. lica pravosnažno osuđena za krivično djelo koje predstavlja pranje novca  ili finansiranje terorizma, za depozite povezane sa tim djelima.

Kako FZD obezbjeđuje sredstva za garantovane depozite?

Svaka banka u Crnoj Gori članica je sistema zaštite depozita i obavezna je da Fondu za zaštitu depozita plaća premiju. Od tako prikupljenih sredstava isplaćuju se garantovani depoziti.

Pored premija koje banke plaćaju Fondu, Fond  ima  prihode i od investiranja sredstava. Fond može obezbjeđivati sredstava i od  donacija. Tako je Vlada Savezne Republike Njemačke preko Razvojne banke (KFW) obezbijedila donatorsku pomoć za sistem zaštite depozita u Crnoj Gori u iznosu od 3.000.000 €.

Koliko iznosi premija koju plaćaju banke?

Banke u Crnoj Gori obavezne su da Fondu plaćaju početnu i redovnu premiju:

  • Početna premija iznosi 50.000 €. Banka kojoj je izdata dozvola za rad dužna je da, uplati početnu premiju  prije početka obavljanja djelatnosti.
  • Redovna  premija obračunava se i plaća u tromjesečnim ratama. Osnovicu za obračun premije čini prosjek ukupnih depozita banke posljednjeg dana svakog mjeseca u prethodnom tromjesečju. Stopa za obračun redovne premije ne može biti viša od  0,5 %. Odluku o visini stope za obračun redovne premije i načinu obračuna redovne premije donosi Upravni odbor, po pravilu do kraja novembra tekuće za narednu godinu.

Kada sredstva Fonda dostignu nivo od 10% garantovanih depozita, Upravni odbor Fonda za zaštitu depozita, cijeneći visinu garantovanih depozita u bankama i visinu sredstava Fonda i ukupno stanje u bankarskom sektoru, može smanjiti godišnju premiju, ili privremeno obustaviti njenu naplatu.

Upravni odbor ima pravo i da utvrđuje različite stope premije za pojedine banke, zavisno od rejtinga i stepena rizičnosti poslovanja pojedinih banaka.

Kako FZD može da ulaže prikupljena sredstva?

Cilj investiranja sredstava Fonda za zaštitu depozita nije ostvarivanje profita, već sigurnost. Zato Fond može investirati sredstva samo u hartije od vrijednosti sa najvećim stepenom sigurnosti.

Zakonom je utvrđeno da Fond može investirati sredstva u domaće hartije od vrijednosti, koje izdaje ili za koje garantuje država Crna Gora, hartije od vrijednosti koje je izdala strana banka, finansijska institucija i/ili država visokog kreditnog rejtinga koji je utvrđen od strane međunarodno priznate agencije ili u depozite u centralnim bankama i stranim bankama sa visokim kreditnim rejtingom koji je utvrđen od strane međunarodno priznate agencije.

Rejting se prema međunarodnim oznakama kreće od AAA/AA/A/AB/….BBB …do C, uz razne kombinacije.

Politiku investiranja sredstava, u cilju zaštite stabilnosti i kontinuirane likvidnosti Fonda, utvrđuje Upravni odbor.

Da li i u drugim zemljama postoji zaštita depozita?

Najstariji sistem zaštite depozita je američki (Federal Deposit Insurance Corporation) koji neprekidno postoji od 1934. godine

U 1o4 zemlje u svijetu postoji  i funkcioniše sistem zaštite (osiguranja) depozita, sa 137 šema za zaštitu depozita.

Ima nekoliko zemalja u kojima funkcioniše više od jednog sistema osiguranja depozita, kao što su: Austrija – 5; Kanada – 10; Njemačka - 8, Italija – 3. Takođe, jedan sistem osiguranja depozita može pokrivati više zemalja, kao što je slučaj sa Maršalskim ostrvima, Mikronezijom i Portorikom, čije depozite osigurava Američka Federalna Korporacija za osiguranje depozita. Takođe jedan sistem zaštite depozita pokriva istovremeno Kamerun, Čad, Kongo, Ekvatorijalnu Gvineju i Gabon.

Okolnosti u kojima se uspostavlja sistem zaštite depozita u jednoj zemlji znatno opredjeljuju najvažnije karakteristike sistema zaštite, kao i neophodni opseg edukacije i informisanja javnosti. U mnogim zemljama, sistem zaštite depozita formiran je kao odgovor na finansijsku krizu, a u zemaljama u tranziciji sistem zaštite depozita uslijedio je nakon stabilizovanja ekonomije i banaka.

No, bez obzira na razlike, ciljevi zaštite, odnosno osiguranja depozita, su manje-više isti u svim zemljama - obezbjeđenje osnovne zastite deponenata i doprinos finansijskoj stabilnosti zemlje.